Rubai
Dünkü gün geçti, onu anmaya değmez;
Yarın daha gelmedi, ona güvenmeye değmez.
Ne geçmişe ne geleceğe dayan;
Şu an nefes alıyorsun, ömür bu, gerisi hikâye.
20 dize2Tam metin
Ö
Ömer Hayyâm
Gıyâseddîn Ebü'l-Feth Ömer bin İbrâhîm el-Hayyâm
1048 – 1131Klasik İran EdebiyatıŞair, matematikçi, astronom, filozofKamuya açık
Rubaileriyle dünya edebiyatına giren; aynı zamanda üçüncü derece denklemleri çözen matematikçi ve takvim düzenleyen astronom.
Ömer Hayyâm Kimdir? Hayatı
Ömer Hayyâm, 1048'de Nişabur'da doğdu. Adındaki "Hayyâm" (çadırcı) kelimesi, ailesinin mesleğine işaret eder. Döneminin en iyi eğitimini aldı; matematik, astronomi, felsefe ve tıpta söz sahibi oldu.
Bilim tarihindeki yeri şiirinden az önemli değildir. Üçüncü derece denklemlerin geometrik çözümü üzerine yazdığı cebir risalesi, kendi çağının çok ötesindedir. Selçuklu Sultanı Melikşah'ın daveti üzerine İsfahan'daki rasathanede çalışmış ve Celâlî Takvimi'ni hazırlayan heyette yer almıştır. Bu takvim, bugün kullanılan Gregoryen takviminden daha hassas bir yıl hesabı içerir.
Rubaileri sağlığında pek bilinmiyordu. Batı dünyası onu ancak 1859'da Edward FitzGerald'ın İngilizce çevirisiyle tanıdı ve bu çeviri kısa sürede büyük bir üne kavuştu. Türkçeye ise en bilinen çevirileri Abdullah Cevdet, Rıza Tevfik ve Sabahattin Eyüboğlu tarafından yapılmıştır.
Edebî Kişiliği ve Üslubu
Hayyâm'ın rubaileri dört dizede tamamlanan, kendi içinde bütün küçük düşünce parçalarıdır. Şiirlerinde ölümün kaçınılmazlığı, zamanın hızla akışı, kaderin anlaşılmazlığı ve bu yüzden ânı yaşamanın gerekliliği temaları öne çıkar.
Şarap, rubailerinde çoğu zaman gerçek anlamıyla değil; kalıplaşmış düşüncelerden kurtulmanın, ânı kabul etmenin sembolü olarak okunur. Bu yorum farkı yüzyıllardır tartışılır ve onun şiirini hem dünyevi hem tasavvufi okumalara açık bırakır.
Ömer Hayyâm Ünlü Dizeleri
Bu dünyada bir nefes, bir de o nefesin gittiği yer var.
Dün geçti, yarın belirsiz; elde olan şu andır.