Terkib-i Bend'den Seçme Beyitler
Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz
Şahsın görünür rütbe-i aklı eserinde
Nush ile uslanmayanı etmeli tekdîr
Tekdîr ile uslanmayanın hakkı kötektir
Bed asla necâbet mi verir hiç üniforma
Zerdûz palan vursan eşek yine eşektir
İnsana sadâkat yaraşır görse de ikrâh
Yardımcısıdır doğruların Hazret-i Allah
Nâdanlar eder sohbet-i nâdânla telezzüz
Divânelerin hemdemi divâne gerektir
Milyonla çalan mesned-i izzette ser-efrâz
Bir kaç kuruşu mürtekibin cây-ı kürektir
Şiirin Çözümlemesi
Sözlük
Nush: öğüt · tekdîr: azarlama · bed asl: kötü soylu · necâbet: soyluluk · zerdûz palan: altın işlemeli semer · ikrâh: tiksinti · nâdan: cahil · mesned-i izzet: saygın makam · mürtekib: rüşvet alan.
Açıklama
Ziya Paşa'nın Terkib-i Bend'i, Türk edebiyatında en çok atasözleşen beyitleri barındıran şiirdir.
"Âyinesi iştir kişinin lâfa bakılmaz": İnsanın aynası yaptığı iştir; söylediklerine bakılmaz, aklının derecesi eserinde görünür.
"Milyonla çalan mesned-i izzette ser-efrâz / Bir kaç kuruşu mürtekibin cây-ı kürektir": Milyonları çalan itibarlı makamlarda başı dik gezerken, birkaç kuruş alan kürek cezasına çarptırılır. Yüz elli yıl önce yazılmış bu beyit, adaletsizlik eleştirisinin en keskin örneklerindendir.